Về ảnh đen trắng

Một người bạn có gợi ý viết về chủ đề ảnh đen trắng, viết về lý do tại sao tui thích chụp ảnh đen trắng. Trời mẹ, nói thiệt là tui cũng không biết tại sao nữa, có bao giờ nghĩ đến đâu, chắc đơn giản là thích thôi chứ vì sao thì, nhưng âu cũng là chủ đề thú vị 🤔…

Thế là tui bắt đầu thử suy nghĩ về chủ đề này, tìm đọc những bài viết, bài phỏng vấn của nhiều photographer khác, nhớ lại những bài tui từng đọc và tâm đắc. Đọc lại để tìm kiếm những ý kiến tương đồng, đồng âm chứ không phải vay mượn quan điểm của người khác.

Processed with VSCO with fn16 preset

Processed with VSCO with fn16 preset

Có lẽ hầu hết chúng ta đều đã tiếp xúc với ảnh đen trắng từ nhỏ. Khi nhìn người lớn trong nhà đọc báo ra hằng ngày, ảnh đen trắng đã ở đó, nổi bật giữa những dòng tít lớn và cơ man nào là chữ. Thời những năm 80-90, báo chí cực kì phổ biến, công nghệ in cũng tiến bộ dần, nhưng in màu vẫn là thứ đắt tiền, dành cho những tạp chí thời trang và hàng xa xỉ hào nhoáng, còn lại, mọi thứ đều là ảnh trắng đen đẩy ‘tram’*.

* tram là tên địa phương của các đốm mực lớn nhỏ, half-tone chồng lên hoặc nằm gần nhau để tạo ra sắc độ xám-đen mong muốn cho tấm ảnh.

Life-Magazine-1990-FallRồi sau này lớn lên, có những lần lê la ở các tiệm sách cũ trên đường Trần Huy Liệu, lâu lâu hay tìm thấy những cuốn sách ảnh của Life, trang bìa là những tấm ảnh trắng đen nổi tiếng nói về một sự kiện nào đó. Tui còn nhớ mang máng bức ảnh của hai vợ chồng tổng thống Kennedy, JFK trên một chiếc xe diễu hành, cả hai đang ngoảnh đầu lại nhìn về hướng người chụp/người xem. Và còn nhiều bức hình của Life khác nữa cũng rất đẹp, ảnh của Life mang tính tường thuật. Rồi cũng từ những tiệm sách cũ tui biết đến National Geographic với logo vàng đen cùng những tấm ảnh động vật hoang dã rất đẹp, rất ấn tượng hoặc cảnh vật rất hùng vĩ ở đâu đó trên địa cầu.

Rồi Internet băng rộng phổ biến hơn, tui bắt đầu làm quen với đồ hoạ vào khoảng cuối năm cấp 2. Và tấm ảnh lần đầu tiên tui thực sự làm photoshop cũng là một tấm ảnh trắng đen, thực ra là ảnh grayscale ngả vàng sepia, chụp một đội commando, tui đã cắt hình tui và mấy đứa bạn thay vào đó.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Tui bắt đầu nhận ra rằng, ảnh trắng đen cho người xem cảm giác đơn giản bởi nó chỉ có vùng tối và vùng sáng, tất cả các màu khác đã bị loại bỏ, bị chắt lọc đi, biến thành nhiều sắc độ trên thang từ trắng tới đen: các sắc độ xám. Ảnh đen trắng có thể làm cho người xem thấy thoải mái vì tính đơn giản của nó. Không còn màu, người ta chỉ phải chú ý vào các khối, mảng hình ảnh sáng-tối, những hoa văn (pattern) lặp đi lặp lại (tui có hơi nghiện pattern), bắt đầu bằng giải mã ngữ cảnh, trong ảnh có những ai, họ đang làm gì, vui hay buồn, họ đang ở đâu, lúc nào, rồi các chi tiết thứ cấp, quần áo, tóc tai, đẹp xấu…

Bạn có để ý những bức ảnh kinh điển, nổi tiếng nhất, được nhắc tới nhiều nhất đa phần là những bức ảnh đen trắng không? Tui cũng tự hỏi điều tương tự, dù thực tế là cùng thời với những bức ảnh đó, phim ảnh màu cũng đã dần trở nên phổ biến rồi. Có thể là do thị hiếu của giới hàn lâm thích ảnh đen trắng, hoặc do một nguyên nhân khác là não người thích những gì đơn giản nên ảnh đen trắng được ưa chuộng. Có thể đúng mà cũng có thể sai.

Tui thích thể loại ảnh đường phố – street photography, một thể loại ảnh báo chí journalism mô tả đời sống thường nhật, của kể chuyện, nơi cuộc sống và con người là nguồn khai thác vô tận.

Dù bản thân chưa bao giờ thực sự thích tiếp xúc, đúng hơn là đi bắt chuyện, small-talk, tám nhảm xã giao với người lạ (hoặc lẫn không lạ)… Nhưng tui lại có thiên hướng thích chụp người hơn là chụp cảnh vật hay tĩnh vật. Tui thích quan sát người khác, trong lặng lẽ – nghe hơi ghê rợn rồi đấy, ok, nhưng không phải kiểu này -> 🤡🔪 đừng lo.

Tui chụp thử ảnh đen trắng và ảnh màu, tui thích ảnh đen trắng hơn bởi vì nó đơn giản, bắt được thứ tui cần bắt – nói chứ, tui nhận ra điều này khi cầm trong tay chiếc máy Olympus EM10 mark II có chế độ giả lập phim đen trắng.

Môi trường đường phố bản thân nó rất nhiều chi tiết, nó có thể gây rối mắt và rối trí. Nên để đảm bảo cho ý tưởng chủ đề đã lên sẵn trong đầu, tui chọn ảnh đen trắng cho ảnh đường phố. Trừ những trường hợp cần phải dùng ảnh màu, hoặc dùng tiết chế, nhưng quả thật, rất khó để kiểm soát màu sắc trong một tấm hình, trong khi phải để ý tới nhiều yếu tố khác, như thời điểm chụp, thông số máy, ẩn thân khi chụp, điều kiện ánh sáng, bố cục, nhịp thở, triệt tiêu độ rung khi bấm máy… Kiểm soát tất cả ngần ấy thứ trong tích tắc như decision moment như Cartier Bresson đề cập đến, tui nghĩ là không-thể, hoặc ít nhất lúc này là chưa-thể. Vì cuối cùng khả năng con người cũng hữu hạn, còn lại, để có một bức ảnh đẹp, hầu hết phó mặc cho may mắn.

Chụp street không như chụp trong studio, nơi bạn có hàng tá thời gian để chi li chỉnh sửa. Chụp street giống như kỹ thuật số, chụp được hoặc là không.

Processed with VSCO with a8 preset

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Chắc bởi vậy nên ảnh đường phố đen trắng rất thú vị, ít nhất với tui.

Tui thích coi ảnh đen trắng của các sensei như Fan Ho, Garry Winogrand, Annie Leibovitz (cô này có chụp màu), Tatsuo Suzuki, cũng nhiều bậc thầy khác mà không nhớ nổi tên hết.

Khi chụp ảnh trắng đen, tui cũng học được khá nhiều thứ, về layout, về cách đọc ánh sáng, bóng đổ, làm cho bệnh nghiện pattern càng trầm trọng, kho hình trong máy đầy hơn, giúp người ta bán được nhiều thẻ nhớ, ống kính cũ và phim 35mm hơn. Thúc đẩy nền kinh tế phát triển này.

Screen Shot 2020-04-19 at 1.07.44 AM

Và cuối cùng là ta có thể vẽ bậy lên một tấm ảnh đen trắng bằng các thể loại màu khi cần kể chuyện, thể hiện ý tưởng hoặc cảm thấy chán, muốn có chút màu gì đó.

 Mùa Tết dài nhất đời tui và đời nhiều người khác. An Phú, Sài Gòn, 19.04.2020

Instagram

Sự cảm kích

960x549Pieter_Bruegel_de_Oude_-_De_bruiloft_dans_Detroit
“The Wedding Dance.” by Pieter Bruegel the Elder

Hay là lòng biết ơn, có lẽ là thứ mà giờ tụi mình hay quên nhất. Có lẽ do mọi thứ giờ đã trôi quá nhanh? Quá nhanh để kịp nói một tiếng ‘cảm ơn’ khi người ta gửi báo giá cho mình. Quá nhanh để kịp inform với các supplier rằng hôm nay khách đã chọn một bên khác, quá nhanh để update job brief hôm qua đã cancel, quá nhanh để cảm ơn những freelancer bỏ cả đêm để hoàn thành bài present cho mình hôm nay, quá nhanh để inform creative – những người sẽ thuyết trình rằng mình đã tự ý chỉnh copy hay flow deck thuyết trình của họ… ‘Quá nhanh’ nên quên, quá nhanh nên chưa kịp, quá nhanh nên này nên nọ… ‘quá nhanh’ là một lý do thật hợp lý.

Bữa tình cờ có dịp nói chuyện với một bạn artist, bạn làm đồ chơi rất đẹp. Bản nói, mỗi lần đi nước ngoài tham gia hội chợ, ở đó, những đồ chơi bạn làm được người ta đánh giá cao, họ trân trọng chúng, và họ càng trầm trồ, càng thấy quí hơn khi biết được lượng thời gian và công sức của các artist bỏ ra để làm. Có người còn xin cả chữ kí nữa.

Tui hiểu cảm giác đó, khi công sức của mình được người khác công nhận, đó là động lực, là lời tán dương tuyệt vời nhất, là liều an thần, giảm đau, luôn cả thuốc kích thích nữa. Trong một khoảnh khắc đó, mọi mệt mỏi đều tạm tan biến, một cảm giác xoa dịu cho con quỉ có tên ‘mày chưa đủ giỏi’ bớt lồng lộn. Hạnh phúc. Cảm giác lúc này là chính là câu trả lời cho câu hỏi ‘mình làm vì cái gì?’.

Còn khi on set ở Việt Nam, thì người ta coi mình ‘không giống con người’. Không-giống-con-người, như một cái máy, làm đồ đẹp, dựng set đẹp, vẽ đẹp, làm nhạc hay, hốt được, đạo diễn được, làm màu đẹp, nói chung problem solver, không cần có cảm xúc và đừng cãi. Như một viên thuốc trong toa thuốc an thần cho khách hàng, cho agency, cho production house.

Dù sao thì, không bao giờ là ‘quá nhanh’ cả. Cảm kích và công nhận công sức của người khác sẽ mở ra rất nhiều, rất nhiều điều kì diệu khác. Dù có lỡ quên cảm ơn ngay khi đó, thì một câu cảm ơn chưa bao giờ là muộn cả. Nhiều khi tui cũng quên, quên thiệt, không phải lờ đi đâu, nhưng hay tự nhắc mình ra phải nhớ ‘cảm ơn’. Dù người nhận có nghĩ ‘ờ, là cảm ơn xã giao’, qua loa thôi nhưng ít nhất thì mình cũng nói được 2 từ đó, như thế cũng được hen.

Sài Gòn, Đa Kao, 17.01.2020

Màu mắc mệt

Giới thiệu một dự án nho nhỏ của bọn tớ. Mượn lời giới thiệu của ‘đồng bọn’:

Nhân chuyện một cao nhân về dịch thuật càm ràm con cá scorpion cứ bị dịch thành cá bò cạp thay vì cá mù làn, hay angel fish cứ bị dịch cá thiên thần thay vì cá nhám dẹt, thì mình thấy màu sắc cũng y như vậy. Loay hoay một hồi với màu mới phát hiện rằng màu sắc nơi nào thì sẽ phản ảnh hình tượng/sự vật… nơi đó. Kiểu như tiếng Anh có Piano Black, Dragon Blood thì mình có Tím Củ Hành, màu Bã Trầu. Văn hoá nào màu sắc nấy, đơn giản vậy thôi. Thành ra cứ nghĩ ủa sao tên tiếng Việt nghe quê quê, oan lắm oan lắm. Đó mới là vẻ đẹp riêng của tiếng Việt, màu sắc Việt.

#maumacmet#tiengVietmacmet

@quynhvynguyen

Screen Shot 2017-12-20 at 2.56.35 PM

vì tư liệu do tụi mình đi sưu tập, góp nhặt đây đó, thêm vốn tiếng Việt và kiến thức về hội hoạ, màu sắc còn khiêm tốn nên trước mắt chỉ mong đưa lên được những màu cơ bản, được dùng nhiều ở một thời điểm nhất định. anh chị em bạn đọc gần xa có thể tham gia cùng chúng tớ qua hello.nyf@gmail.com hoặc inbox Instagram màu mắc mệt nhé :).

Sài Gòn, 7.11.2017

Screen Shot 2017-12-20 at 2.55.38 PM