Chán hả? ok mà.

aurelia+lange-deep.jpg

illustration by Aurelia Lange

Thế giới được xây dựng trên những nghịch lý, và con người là một loại nghịch lý phức tạp. Người ta càng được kết nối thì người ta càng cảm thấy cô đơn nguội lạnh, người ta càng được trao cho nhiều lựa chọn thì lựa chọn càng khó khăn. Càng được trao những công cụ được hứa hẹn rằng sẽ làm cho cuộc sống dễ dàng hơn, người ta lại càng thấy khó sống hơn…

Những người làm sáng tạo, là những người sống với những nỗi đau. Không phải thể xác, mà là tinh thần, họ được thiên phú về khả năng nhìn thấy, nhạy cảm với các vấn đề, đa phần là của người khác, và phần lớn thời gian họ tìm cách giải quyết những vấn đề đó.  Nói tới đây, thấy chẳng phải khả năng thiên phú thiên bẩm mẹ gì, bị nguyền rủa thì có.

Như một mảnh dằm nằm trong thịt, chừng nào chưa lấy được ra, người đó sẽ còn khó chịu. Có những vấn đề, họ được trả tiền để giải quyết rồi cũng xong, có những vấn đề lớn hơn như vấn đề xã hội, môi trường, những vấn đề với bản thân creative, về các mối quan hệ, danh tiếng, mặt mũi, niềm tin… những vấn đề nan giải, không dễ giải quyết, nó cứ nằm đó, hàng chục, hàng trăm mảnh dằm nằm đó, nỗi đau vẫn cứ hành hạ, dai dẳng. Một số có thể deal với nỗi đau bằng cách lờ chúng đi, hoặc tìm một nỗi đau khác dễ xoa dịu hơn để đánh lạc hướng nỗi đau lớn hơn. Một số thì biến thành đám mèo khó ở, grumpy với cuộc đời, một số sống mòn lay lất chờ ngày giải nghệ.

Chúng ta bất hạnh hơn chúng ta tưởng, và cũng quyền lực hơn chúng ta tưởng. Và đến một ngày nào đó, nếu cảm thấy chán nản, thì cũng chẳng sao. Chán đi, nản đi, bỏ mẹ hết đi, nghỉ làm cũng được, bỏ nghề luôn cũng được, fine mà. Ờ, nhưng mà nên saving trước một khoản nhỏ, để có gì bỏ bụng tập trung chán đời.

Thực tình thì không có ‘thần dược’ nào vực dậy creative vừa dễ vừa nhanh.

Nếu có thì đó là một lời khen. Khen đàng hoàng, chân thành và đúng lúc, không phải kiểu thảo mai la hán quả xã giao xã hội. Một phần thưởng, bất cứ gì, hay chỉ một vài dòng nhỏ xíu trong mẩu tin tán dương thành qủa lao động cũng đủ cứu một đời người. Và đặc biệt là ai khen rất quan trọng. Càng senior, càng có uy tín thì compliment càng hiệu quả, thú vị là ở chỗ đó.

Dặn lại nè: đừng ráng khen, khen bậy bạ, khen cho có là chết mẹ đó, cũng thích ngắm mai nhưng hổng ngu đâu. Thà cứ để chán đời vậy đi, từ từ rồi sẽ qua, không qua thì thôi, cũng được, coi như nghiệp sáng tạo đã hết duyên.

Ủa, mà hết được sao ta?

NYF, Đa Kao, Sài Gòn – 8.9.19

 

The ad has evolved

Screen Shot 2019-04-25 at 10.51.41 AM.png

Heard the news from a friend. The 6s serie ad for OMO has been shortlisted in APAC Effie Awards this year. What a good news.

The ads through time are shorter and shorter, the viewer’s mind have to cop with the flood of information, faster consumption, faster decoding. The brands trying best to get in to viewer’s mind, to enhance brand love, to tell them buy a thing.

The technology has evolved, the lifestyle has evolved, and the human’s mind itself has been evolved too. To me, each ad is an experiment, a test.

The question which always stuck on my mind is – Are human burden themselves with things they created in order to make their life easier?

I do not know.

But the answer is interesting.

Đừng có sợ, ai mà chẳng lo.

Có những chuyện tui tận mắt chứng kiến, có chuyện thì nghe kể lại, mà đại khái mô-típ cũng hao hao như nhau.

Một bạn art náo đó không muốn nghỉ việc, nhưng cuối cùng do áp lực thúc ép quở trách của CD – sếp trực tiếp, đã dứt áo ra đi. Và giờ đã mở business riêng được vài năm, gặt hái thành công. Chắc cũng có happy, mà nhiều không thì không biết, tại cũng ít nói chuyện.

Một bạn art khác, khi cơ hội gõ cửa, gật đầu cái rụp, xách vali sang nước khác làm việc mà trong khi hầu như chưa từng sống riêng khỏi gia đình ngày nào. Nhìn lại cũng đã được gần năm. Môi trường cạnh tranh, nhưng được cái làm thứ mình thích làm, tối đến lót tót ra siêu thị ngắm bao bì. Happy, happy.

Một bạn copy khác, dứt khỏi agency, dấn thân vào con đường lang thang. Promote bản thân, viết blog, gặp gỡ nhiều người, va vấp với những project chưa bao giờ làm. Sợ hãi xen lẫn háo hức, rồi trở lại làm ở agency, nhưng với vị thế khác – một freelancer. Happy, happy.

Một bạn designer, học xong đại học, chưa bao giờ đi làm, mê chụp ảnh, xách máy đi chụp dạo freelance. Rồi giờ mở công ty production, tìm được người yêu, giờ mở thêm công ty nữa. Happy, happy.

Một bạn hoạ sĩ, chán vẽ gia công cho công ty nước ngoài, xách sổ sketch, bàn vẽ wacom đi làm thời vụ cho các agency. Rồi tụ họp đồ đệ, dựng cờ mở studio. Năm nay kỉ niệm 5-6 năm thành lập thì phải.

Còn nhiều, nhiều chuyện như vầy lắm.

Người ta hay nói ‘Quitter never win’. Tui thì thấy ‘they do win, differently’.

Bữa có dịp đi ăn trưa với vợ chồng cô chủ CG house nọ. Cổ nói, lúc mới bắt đầu, tụi tao ráng nghĩ positive, vì ngày mai, chuyện tương lai ai biết được. Cái gì tới thì mình tìm cách solve. Khách làm hôm nay, hi hi ha ha đó, rồi ai biết project sau có còn làm với nhau nữa không. Thôi thì cứ làm thiệt tốt đi, tính từng cái một thôi.

Tui ưng điểm này, suy nghĩ tích cực và nên lợi dụng nỗi sợ.

Sợ mất khách hàng, sợ nhân viên nghỉ việc, sợ thất nghiệp, sợ gia đình lo, sợ cho tương lai ngày mai không có ai nhận, sợ không có tiền, sợ bệnh hoạn, sợ đột tử, sợ người khác nghĩ sao về mình, sợ bị già, sợ bị đào thải… Nhiều lắm, nhiều lắm.

Vấn đề là dùng nỗi sợ thế nào để thúc mình đi tới, như gió đẩy diều lên. Và cứ yên tâm, sẽ không bao giờ hết sợ. Nhưng đến một lúc nào đó, nỗi sợ cũ thì vẫn sẽ ở đó, nhưng được cái ngoan ngoãn hơn, dễ bảo hơn, rồi nỗi sợ mới sẽ lại tới.

Đừng có lo, ai mà chẳng sợ.

Về nhà lúc trời còn sáng

Cảm giác ra khỏi công ty, về nhà lúc trời còn sáng nó như thế nào? Tuyệt vời, cảm giác hôm nay rất productive. Lần cuối mình ra khỏi công ty về nhà lúc 3 giờ chiều là khi nào? Hôm bữa, hôm trước có khi là hôm nay.

Ngộ cái, việc cũng nhiêu đó, trong ngày cũng bấy nhiêu đó giờ, mà hồi trước cứ  vật vã vật vờ mãi đến tối khuya, cớ là làm sao? Có phải ở lâu trong công ty là làm được nhiều việc không? Câu này, tui không tiện trả lời, vì còn nhiều bạn bè, đồng nghiệp còn nghĩ là phải.

Hỏi vậy không có nghĩa là không có những ngày tui sấp mặt đến tối mịt, tới sáng luôn, nhưng không đều đặn ngày-nào-cũng-vậy. Và nếu sấp mặt cũng thấy chính đáng, chạy deadline, production hoặc đúng project tui thích, vì đúng crew, đúng team tui thích làm chung, đúng việc tui muốn làm, quên luôn giờ giấc là bình thường mà.

Tới năm thứ ba lang thang, tui nghĩ tui có nhiều thời gian hơn cho những thứ khác ngoài công việc. Có người sẽ hỏi, ‘Ủa, vậy có nhiều tiền hơn không?’ – câu này, làm đi rồi tự trả lời, mỗi người sẽ có câu trả lời riêng của mình.

Nghĩ lại, thì những-thứ-khác đó, nó cũng là công việc. Có thể cuộc sống và công việc nó không thể cân bằng, vì nó là một, như đồng xu 2 mặt – tui lúc nào cũng thích hình ảnh ví von này.

Về nhà lúc trời còn sáng. Khi nào nữa?

Sài Gòn, 2:52 sáng*, mùng 10 Tết.

* ngủ sớm nên dậy sớm, lát ngủ tiếp..

Creative khổ qua

710x528_6256654_1597808_1459313013Đôi khi, đi làm mà thấy kém dzui, đi làm mà thấy vừa hốt xong đống này, lại rần rần xe tải 18 tấn đến đổ cho đống khác còn bự hơn, mùi xộc lên còn nồng nàn hơn đống trước thì oh quao, định mệnh cuộc đời. Rồi sau đó tự hỏi bản thân, êh, cưng có đang ‘làm đúng’ không vậy? mà ‘làm đúng’ cái gì? ‘Làm đúng’ là làm răng?

Tâm sự với bạn thân, 10 năm có lẻ, creative cũng có nhiều loại người, có người là trái măng cụt ngọt ngọt chua chua, có người là trái sầu riêng thơm rình, ngon béo muốn chớt, có người lại là trái khổ qua xù xì, đắng lét mà nhồi mộc luộc lên là khỏi chê. Mỗi người là mỗi vị, có vị này hợp với vị kia, có vị đi với nhau thì nó kì, có vị đi với nhau thì mới nghe đã muốn ói mửa (ví dụ luôn: sầu riêng, phao câu vịt và măng tươi).

Thân là trái khổ qua, sao cho dzừa lòng người muốn ăn măng cụt? Bạn nói cũng đúng ghê, khoái cái cách bạn ví von nà. Không ăn thì nhả ra dùm, muốn măng cụt thì kiếm măng cụt nghe, gặm khổ qua cho cố rồi bảo vị không ngon nghe.

Trở lại chuyện làm đúng. Ở đây hổng có đúng cũng chẳng có sai, thấy ưng cái bụng thì mần tiếp, không ưng thì dong sớm. Đừng ráng làm trái khác, vận vào vị khác, có khi cũng work, mà cũng risky, thích thử thì cứ thử. Trái khổ qua mà mùi vị như sầu riêng, chắc cũng lạ.

Kiếp sau hổng làm creative nha mậy, creative khổ qua gì mà khổ quá*.

* đang đọc lại cuốn hướng-nghiệp cho creative, mới mở đầu gì mà nghe đau khổ qúa man:

“If you can see your path laid out in front of you step by step, it’s not your path.”

_ Joseph Campbell

 

 

Khi nguồn cảm hứng trở thành độc dược

poison_inspiration.jpg

Sáng tạo cần cảm hứng, cũng như cá cần oxy. Hầu hết sách báo, hồi kí, phỏng vấn của những creative figure hay expert đều nói về nguồn cảm hứng, như một loại thực phẩm thần thánh của người làm sáng tạo trong mọi ngành nghề liên quan đến sáng tạo.

‘Rubbish in, rubbish out’ vì thế luôn phải kiếm nguồn cảm hứng xịn, mới mẻ, từ những page, báo, nguồn xịn, miễn phí càng tốt.

Nhưng, gần đây cũng có những lời đùa vô ý hay ác ý thậm chí buộc tội về chuyện những người làm sáng tạo dựa vào youtube hoặc google để làm nguồn cảm hứng nhưng thực ra là ‘chôm’ về, bỏ brand vào, vô tư xài lại.

Well, nói bình dân hơn thì là ‘đi chôm về xài’.

Nguồn cảm hứng có khi nào đang ‘đầu độc’ người làm sáng tạo không? Như đồ ăn ăn nhiều quá thì sẽ bị bịnh này bịnh kia. Đầu độc ở đây nên hiểu là ‘bias’, nghĩa là bị work làm ra sẽ bị đồng hoá, càng giống với chính nguồn cảm hứng mình consume. Work ra ngoài sẽ càng giống cái mà mình thích, thậm chí là…y chang.

Đến một lúc nào đó, nguồn cảm hứng trở thành độc dược, nhưng là lúc nào? Làm sau biết pa? Câu hỏi về đạo đức nghề nghiệp, ừ, có thể. Phải tự creative trả lời thôi, không ai trả lời thay cho ai được.

Nói chung, hãy cẩn thận với nguồn cảm hứng, đó là một con dao hai lưỡi. Thứ gì cũng có hai mặt, cùng tồn tại song song, không tách rời.

Sài Gòn, 13.04.2017

Thế giới của những kẻ tin

tumblr_o019b7AK4s1qgz1poo1_500
Re-blog lại từ http://thebrokenrice.tumblr.com/

Niềm tin là thứ tạo nên Thế giới, hay chí ít thì cũng là cái Thế giới do chúng ta tạo ra. Vậy câu hỏi tiếp theo sẽ ‘Thế giới ngoài kia là gì? Nó ra sao? Câu trả lời thế nào còn tuỳ vào chúng ta đang tin vào những gì hay Thế giới của ta hiện giờ ra sao.

Thật khó hay có khi không thể diễn tả được bằng lời nói được cái khoảnh khắc giác ngộ này. ‘Giác ngộ’ thực ra suy cho cùng cũng không phải là một từ chính xác, nhưng để viết ra đây, tôi đành tạm hài lòng với từ này. Nếu cảm nhận mà nói được thành lời thì đã chẳng phải quá dễ đó sao?

Niềm tin của mỗi người đã, đang và sẽ tạo nên Thế giới của người đó. Mà trong một đời người có biết bao nhiêu những cái tin hay không tin đan xen vô cùng. Niềm tin có khi được củng cố, trở nên vững chắc hơn, nhưng cũng lắm lúc nó lung lay rồi gẫy đổ. Thế là Thế giới cuả người đó lại thay đổi. Cứ thế, cứ thế, quá trình này diễn ra liên tục không bao giờ ngừng nghỉ.

Như lúc này, khi ngồi trong tiệm Tour les Jours ăn một hộp salad gà ngon lành. Tôi tin tôi đang ăn một phần ăn điều độ, ít tinh bột, không gây lên kí. Nhưng cùng lúc, tôi lại sắp thải ra môi trường một hộp nhựa, một cái nĩa nhựa, 1 hộp sốt nhựa, 1 bịch khăn ướt vải không dệt tẩm mùi thơm và bao nhôm ép màng nhựa, chưa kể ngồi trong quán có điều hoà lạnh ngắt. Điều gì có lợi cho tôi, tiện lợi cho tôi thì có hại cho môi trường mà tôi và những người khác đang sống? 2 mặt của một vấn đề, không thể phân tách.

Chậc, tôi lại tự hỏi, nếu lúc nãy mình đi vào hẻm Nhật kế bên, ăn một tô mì ramen nhiều tinh bột hoặc một phần salad dọn trên đĩa sứ và muỗng nĩa bằng thép thì đã tốt hơn? Nhưng có thật sẽ tốt hơn không? khi mà nông nghiệp cũng huỷ hoại môi trường sống bằng một cách khác.

Trong Phúc Âm, Chúa có nói ‘phúc cho ai không thấy mà tin’. Thông thái thay, ngợi khen Người. Chắc lúc đó Người cũng đang ăn salad gà, ít nhất cũng không xả chất thải nhựa vào môi trường.

Hạnh phúc hay không hạnh phúc cũng bởi niềm tin. Chúng ta là những kẻ tin tội nghiệp.

—-

Sài Gòn, 27 Tết. Lúc ngồi chờ thay màn hình điện thoại.