Đầu tiên phải nó là tui không phải fan xe điện (EV), nên có lẽ những nhận xét, ý kiến của tui về xe điện có thể sẽ thiên lệch. Tui là fan của động cơ đốt trong (ICE – internal combustion engine) bởi tui thích nghe tiếng máy nổ, nếu máy không nổ tức máy có trục trặc ở đâu đấy, cần phải kiểm tra và sửa chữa – tui thích cái logic đơn giản ấy của xe dùng động cơ đốt trong.
Nhưng nó ô nhiễm? Phải, nhưng pin chạy xe EV thì không sao? Xe ICE có thể dùng đến hàng chục năm, EV thì khoảng 5-7 năm là thay mới toàn bộ mô-đun pin và mỗi mô-đun pin mới tốn tài nguyên để sản xuất và nếu pin cũ không được xử lý tốt thì sẽ biến thành nguồn ô nhiễm kinh khủng hơn một động cơ ICE bỏ đi. Điều đó hoàn toàn có thể, hãy nhìn những chai nước in mác tái chế. Bao nhiêu % nhựa có thể tái chế thực-sự-được-tái-chế? Là 2-3%, số còn lại end-up ở bãi rác hoặc ra biển. Đa phần, hệ thống tái chế của những nhà tư bản, sản xuất nói chung: tệ.
Bảo vệ môi trường đối với tui là giảm mua đồ mới. Thay vì bán đi chiếc ICE để mua một chiếc EV, hãy giữ lại chiếc ICE, bảo trì kĩ càng và tiếp tục đi đến khi hết vòng đời của nó. Chắc gì bạn đã sống lâu hơn chiếc xe của mình? EV cũng không thực sự là giải pháp bảo vệ môi trường toàn năng như các hãng xe đang ra sức tuyên truyền.
Xe EV nặng hơn xe ICE. Trọng lượng của xe EV nặng hơn xe ICE cùng hạng khoảng 20-60%. Lấy cặp Mazda CX-3 – Vfe34 làm ví dụ, CX-3: 1250kg, VFe34: 1490kg và cặp CX-5 – VF8, 1600kg và 2600kg, chưa tính người. EV nặng hơn có nhiều lý do, phổ biến nhất đó là do bộ pin Lithium thể rắn. Xe nặng hơn đồng nghĩa với quãng đường di chuyển ngắn hơn và phải sạc nhiều lần hơn. Thêm nữa, những cây cầu, hệ thống đường sá có sẵn hiện tại liệu đã sẵn sàng cho những chiếc EV gia đình với trọng lượng nặng như xe tải chưa?
Kế đến là vấn đề vỏ xe. Để chịu tải tốt hơn, những chiếc vỏ cho xe EV cũng phải dùng nhiều phụ gia hóa học để làm cho vỏ bền hơn, cụ thể là 6PPD gây ô nhiễm môi trường, kế đến là vỏ EV có tỉ lệ hao mòn cao hơn vỏ xe ICE thông thường, và trong quá trình hoạt động, vỏ EV cũng phát tán các hạt vi nhựa vào môi trường vào nguồn nước đáng kể.
Điểm bất tiện thứ tư của EV đó là trạm sạc và thời gian sạc. Cho dù có công nghệ sạc nhanh, nhưng mạng lưới trạm sạc còn rất lâu mới phổ biến như trạm xăng. Theo tình hình ở Việt Nam thì, tui nghĩ chưa nên vội vã chuyển hẳn sang EV ngay lúc này mà nên quan sát và thử nghiệm nhiều loại công nghệ khác nhau, có thể bắt đầu với những công nghệ đệm như xe lai hybrid. Công nghệ của xe EV, đối với tui nó vẫn còn trong giai đoạn sơ khai, chưa hẳn chín muồi. Âu-Mỹ có thể đi đầu, nhưng không phải vì thế mà lựa chọn của họ là đúng, họ cũng có thể sai, và khi sai thì kéo cả Thế giới sai theo.
Ờ thì, đúng thì tốt, mà sai thì sửa.
Điểm bất tiện thứ năm. Xe EV quá phức tạp và quá khó sửa. Công nghệ nằm trong tay những nhà sản xuất lớn, càng tinh vi, càng độc quyền thì càng giữ được người tiêu dùng. Xe EV đa phần chỉ có thể sửa trong hãng thay vì tự sửa chữa hoặc sử dụng dịch vụ sửa garage tư nhân. Điều này thực sự bất tiện đối với đa số người tiêu dùng phổ thông. Về chuyện tạo ra những cỗ máy đơn giản, dễ bảo trì, sửa chữa và bền bỉ, chắc chưa ai làm tốt hơn người Nhật.
Người Nhật có thể đúng?
Gần đây, Toyota đã công bố dự án nghiên cứu của họ hợp tác với Yamaha về mẫu động cơ đốt trong dùng nhiên liệu Hydro hóa lỏng, khác với loại dùng pin nhiên liệu Hydro nhé. Thay vì dùng xăng thì động cơ này dùng nhiên liệu hydro lỏng để chạy hay H2-ICE.
Tin vui là, xe vẫn có tiếng nổ và giá thành sản xuất rẻ hơn xe EV và xe chạy pin nhiên liệu Hydro, nhưng vẫn cao hơn xe ICE thông thường. Công suất cho tương đương với động cơ đốt trong thông thường, sức kéo và công suất đáp ứng được cho các phương tiện trọng tải lớn như xe tải, xe xây dựng, máy xúc… Phụ phẩm thải ra hầu hết hoàn toàn là nước. Nhưng H2-ICE vẫn có một vài vấn đề cốt tử – đó là Hydro hóa lỏng khó chiết xuất, khó nên nó đắt đỏ, nhưng giá thành có thể giảm khi nhu cầu cho loại nhiên liệu này càng tăng, và cơ bản, Hydro lỏng được sản xuất từ nước – nguyên tố cực kì phổ biến trên Trái Đất. Không như đất hiếm, Lithium, cobalt… trong pin xe điện. Nước ở đâu cũng có, dễ sản xuất, không bị độc quyền nguồn cung. Chà, thế sao mấy nhà tư bản khai khoáng xuất khẩu kiếm lời được? Kế đến là hiệu quả năng lượng của H2 ICE và EV lần lượt là 36% và 85%, tức EV sử dụng năng lượng hiệu quả hơn nhiều so với H2 ICE. Xe chạy Hydro lỏng có vẻ như là một công nghệ bị chèn ép, vùi lấp bởi các nhà sản xuất xe điện, pin, khai khoáng – một thuyết âm mưu phổ biến, hay nó có thật nhỉ? Ai mà biết.
Người Nhật có thể đúng mà cũng có thể sai.
Ờ thì, đúng thì tốt, mà sai thì sửa.
Người Đức thì sao?
Bạn có biết e-Fuel, một loại nhiêu liệu tương tự xăng nhưng không có carbon do Porsche nghiên cứu đang được sản xuất ở nhà máy đầu tiên ở Chile. Công nghệ được cho là có tiềm năng lật đổ sự thống trị của xăng và tay chơi mới nổi EV. Tui cũng không chắc. Nhưng nếu việc này xảy ra, động cơ ICE đã được cứu rồi.
Lựa chọn cho tương lai gần 10-15 năm nữa có lẽ một chiếc hybrid lai xăng điện có lẽ hợp lý hơn cả. Nhưng nếu đang có một chiếc ICE, hãy bảo trì tốt, chiếc xe có thể tiếp tục phục vụ bạn hàng chục năm nữa. Biết đâu sau đó bạn sẽ đổi sang một chiếc chạy pin nhiên liệu hydro hay hydro hoá lỏng hay EV hay gì gì đó khác không chừng.
* Tui đã từng đi thử một chiếc Tesla Model Y ở Đài Bắc và vài chiếc VFe34 và VF5 ở Sài Gòn và Hà Nội. Công nhận nghe nhìn hiện đại, nội thất tiện nghi mới mẻ, êm, yên tĩnh, nhưng không có tiếng động cơ, cảm giác như đang đi một chiếc xe hơi vô hồn. Tui là loại mê cầm lái hơn là mê ngồi.
Sài Gòn, 19.06.2023